„Obsada Zmywaka” to grupa teatralna powstała w 2026 roku w noclegowni Caritas Archidiecezji Białostockiej. Tworzą ją osoby w kryzysie bezdomności. Ich pierwszy spektakl „Skrzydła, którymi kołyszę” obejrzeli w ubiegłym tygodniu mieszkańcy placówek Caritas w północno-wschodniej Polsce.

„Miejcie nadzieję!… Nie tę lichą, marną 
 Co rdzeń spróchniały w wątły kwiat ubiera, 
 Lecz tę niezłomną, która tkwi jak ziarno 
 Przyszłych poświęceń w duszy bohatera.” 

Fragment wiersza „Miejcie nadzieję” Adama Asnyka 

W obliczu złożonego problemu bezdomności Caritas Polska rozwija nowatorskie podejście do pomocy osobom w kryzysie, inspirując się słowami Adama Asnyka, które przypominają o potrzebie podtrzymywania nadziei nawet w najtrudniejszych momentach.

Caritas diecezjalne prowadzą blisko 500 placówek w całej Polsce. Osoby w kryzysie bezdomności otrzymują w nich nie tylko schronienie i posiłki, lecz także wsparcie medyczne, psychologiczne, socjalne i prawne. Prawdziwa przemiana wymaga jednak czegoś więcej niż zaspokojenia podstawowych potrzeb – konieczna jest odbudowa poczucia godności i sprawczości.

Nasze ośrodki pomocowe nie są jedynie miejscami, gdzie można się najeść i przespać. Pragniemy, aby stały się przestrzenią inspiracji i rozwoju. Dlatego wychodzimy z inicjatywą kulturalną, dzięki której nasi podopieczni mogą odkrywać w teatrze nowe role i spełniać marzenia, które do tej pory wydawały się nieosiągalne. To dla nich ważny krok w kierunku zmiany własnego życia – przekonuje Paweł Żuk, kierownik noclegowni i ogrzewalni Caritas Archidiecezji Białostockiej.

Projekt Re:witalizacja

Projekt Re:witalizacja, prowadzony przez Caritas Polska, ma na celu zmianę sposobu myślenia o wsparciu osób w kryzysie bezdomności – z pomocy skoncentrowanej na przetrwaniu na pomoc wspierającą trwałą zmianę i odbudowę samodzielności. Caritas inwestuje jednocześnie w rozwój kompetencji pracowników poprzez szkolenia, warsztaty i wymianę doświadczeń. W ten sposób powstaje sieć specjalistów, którzy wspólnie wypracowują nowoczesne standardy pomocy.

Jednym z elementów projektu Re:witalizacja jest trasa spektaklu „Skrzydła, którymi kołyszę” teatru Obsada Zmywaka. Spektakl powstał w Caritas Archidiecezji Białostockiej we współpracy z Caritas Polska. Przygotowany przez osoby na co dzień mieszkające w schroniskach, opowiada o dramatycznym pojedynku Boga i szatana o władzę nad życiem człowieka, który – samotny i zmęczony – jest bliski utraty nadziei.

Każdy człowiek ma w sobie dobro i zło. To wszystko jest w nas i nieustannie się w nas ściera. Walczymy i mamy nadzieję, że dobro będzie zwyciężać. Mamy świadomość, że tekst sztuki nie jest łatwy, a jej przesłanie wzywa do zmiany. Pokazuje także, że w tej zmianie nie musimy być samotni, jest z nami Bóg, do którego zawsze można się zwrócić. Wierzymy, że widzowie – mieszkańcy schronisk i noclegowni oraz osoby korzystające z jadłodajni czekają na słowa nadziei, że zmiana jest możliwa – mówi Ewa Jakubaszek, reżyserka spektaklu, mieszkanka noclegowni w Białymstoku, absolwentka Akademii Teatralnej i emerytowana aktorka.

Odzyskanie głosu

To artystyczne przedsięwzięcie nie tylko dostarcza emocji, ale przede wszystkim staje się narzędziem odbudowy podmiotowości i przełamywania społecznych stereotypów. Widzowie, zarówno osoby doświadczające bezdomności, jak i członkowie lokalnych społeczności, mają okazję spotkać się w przestrzeni, gdzie kultura wspiera proces wychodzenia z kryzysu. Teatr pozwala opowiedzieć historię człowieka przez pryzmat jego doświadczeń, emocji i talentów, oferując coś więcej niż wsparcie materialne. Jak podkreśla Anetta Jaworska-Rutkowska, kierownik ds. programów projektów społecznych Caritas Polska, daje możliwość odzyskania głosu i budowania relacji społecznych.

Re:witalizacja pokazuje, że skuteczna pomoc społeczna łączy profesjonalne wsparcie z edukacją oraz działaniami kulturalnymi. Przywracanie nadziei i wiary w możliwość zmiany to fundament, na którym można budować przyszłość osób wychodzących z bezdomności. To także przypomnienie, że każdy człowiek może ponownie stać się aktywnym uczestnikiem społeczeństwa – podsumowuje Anetta Jaworska-Rutkowska po zakończonym spektaklu w Jadłodajni Caritas Diecezji Warszawsko-Praskiej przy ul. Grochowskiej 111/113 w Warszawie.

Spektakle odbyły się w dniach 29 czerwca – 3 lipca w placówkach Caritas dla osób w kryzysie bezdomności w Białymstoku, Ełku, Olsztynie, Sopocie, Brodnicy, Grudziądzu i Warszawie.

Zespół teatralny „Obsada Zmywaka”

Reżyseria, adaptacja i scenografia: Ewa Jakubaszek

Obsada: Marcin Trocki, Dariusz Krzysztofik i Ryszard Dawidko.