Szkoła jest nie tylko miejscem nauki, ale też testem na umiejętność przetrwania. Jak wynika z badań, na przemoc rówieśniczą szczególnie narażone są dzieci pochodzące z rodzin o niskim statusie społeczno-ekonomicznym. Wyrównywanie szans to jeden z głównych celów programów stypendialnych Caritas „Skrzydła” i „Dwa talenty”, które są realizowane już od ponad 20 lat.

Nie wszyscy młodzi ludzie mają taki sam start w życie. Filip, za pieniądze ze stypendium Caritas, kupił garnitur na maturę. Jego rodzice zmarli, więc nie miał mu kto pomóc. Osoby poniżej 18. roku życia to grupa najbardziej zagrożona ubóstwem i wykluczeniem społecznym. W polskiej rzeczywistości szkolnej ubóstwo dzieci rzadko oznacza brak dachu nad głową – częściej wiąże się z wykluczeniem, poczuciem niesprawiedliwości i odmienności. Trudna sytuacja materialna rodziny ogranicza potencjał rozwojowy dziecka i mocno obciąża go emocjonalnie, wpływając negatywnie na samoocenę i relacje z rówieśnikami.

Jak wynika z raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę „Rówieśnicy 2026”, aż 87 proc. badanych doświadczyło w ciągu ostatniego roku przynajmniej jednej formy przemocy rówieśniczej. Najczęściej było to wyśmiewanie i krytykowanie wyglądu oraz hejt w sieci. Podobny obraz wyłania się z Diagnozy Młodzieży, przygotowanej na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. Blisko 70 proc. uczniów wskazuje szkołę jako źródło codziennego stresu. Wykluczenia rówieśniczego doświadcza co czwarty z nich (25 proc.), a niemal dwie trzecie uczniów spotyka się z bullyingiem (systematycznym dręczeniem). Autorzy wymieniają „nierówne szanse startu w dorosłość i ubóstwo młodych” jako jeden z ośmiu kluczowych czynników kształtujących losy młodego pokolenia w Polsce.

Caritas odpowiada na te problemy realizując programy stypendialne „Skrzydła” i „Dwa talenty”. Od początku ich trwania stypendia otrzymało ponad 16 tys. dzieci, a kwota wsparcia wyniosła ponad 24 mln zł. Od ubiegłego roku, w ramach nowego projektu „Mosty”, stypendium otrzymują również młodzi pozostający pod opieką zastępczą, którzy mają 17 lat i za chwilę będą musieli opuścić dom dziecka. Ich start w dorosłe życie jest wyjątkowo trudny.

„Skrzydła” i „Dwa talenty” – ponad 20 lat wyrównywania szans

Wsparcie finansowe dla dzieci z rodzin ubogich to nie tylko pomoc w zakupie odzieży czy przyborów szkolnych. To realne wyrównanie szans edukacyjnych i rozwojowych dzieci i młodzieży. Służy temu program „Skrzydła”, stworzony dla uczniów, których rodziny doświadczają trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Środki otrzymane w ramach programu rodziny przeznaczają na ubrania, obiady szkolne, wycieczki klasowe, korepetycje czy dodatkowe zajęcia. Dzięki temu dziecko uczestniczy w życiu szkolnym na tych samych zasadach, co pozostali uczniowie.

Wsparcie w ramach programu „Dwa talenty” trafia do uzdolnionych dzieci, których rozwój ogranicza sytuacja finansowa rodziców. Stypendium pozwala sfinansować dodatkowe kursy, udział w konkursach czy obozach tematycznych, zakup instrumentów muzycznych, odzieży sportowej czy przyborów plastycznych. 16-letni Hubert uprawia kajakarstwo. Ma na swoim koncie wiele sukcesów ogólnopolskich, jest członkiem kadry narodowej juniorów. Stypendium przeznaczył na dodatkowe treningi i zakup specjalistycznej odzieży. 17-letnia Maja rozpoczęła swoją przygodę z rysunkiem już w wieku 5 lat. Od 3 lat uczęszcza do szkoły rysunku architektonicznego w Kielcach, oddalonych o 100 km od jej rodzinnego domu. Na zajęcia jeździ co weekend, uczestniczy też – z sukcesami – w wielu konkursach. Stypendium przeznacza m.in. na materiały plastyczne i wyjazdy na warsztaty rysunkowe.

Najliczniejszą grupę beneficjentów programów stypendialnych Caritas stanowią uczniowie w wieku 11-16 lat, najwięcej wśród nich jest trzynastolatków. Dziewczęta stanowią 56 proc. stypendystów, a chłopcy 44 proc. Struktura miejsca zamieszkania pozostaje zrównoważona – po jednej trzeciej stypendystów pochodzi z małych, średnich i dużych miast.

„Mosty” – nowy program dla młodych z pieczy zastępczej

W listopadzie 2025 r. Caritas Polska uruchomiła nowy program „Mosty”, adresowany do usamodzielniających się podopiecznych placówek opiekuńczo-wychowawczych, prowadzonych w ramach Caritas diecezjalnych. Jego pierwsza edycja, zakończona w czerwcu 2026 r., objęła 31 stypendystów z 9 placówek. Warunkiem udziału było ukończenie 17 lat i pozostawanie w placówce do końca trwania programu. Każdy stypendysta otrzymał 9500 zł – kwotę, która pozwala m.in. ukończyć kursy prawa jazdy i kursy zawodowe.

Badanie przeprowadzone przez NIK w 2024 r. oraz konsultacje z organizacjami pracującymi na rzecz młodzieży opuszczającej placówki zastępcze jednoznacznie wskazały, że wsparcie w usamodzielnianiu i edukacji to jeden z najważniejszych brakujących elementów systemu.

Stypendium pomogło zmniejszyć bariery finansowe związane z edukacją podopiecznych, a 82 proc. stypendystów zadeklarowało wzrost samooceny i wiary we własne możliwości. Środki najczęściej przeznaczane są na sprzęt elektroniczny, korepetycje i kursy zawodowe, w tym kurs prawa jazdy. Więcej informacji o programach stypendialnych oraz o tym, jak udzielić wsparcia, można znaleźć na stronie caritas.pl/dzieci.

Caritas Polska planuje kontynuację programów w kolejnych latach.

Najważniejsze dane:

• Łączna liczba stypendystów w ramach programów „Skrzydła” i „Dwa talenty” w roku szkolnym 2025/2026 – 1053 osoby
• Liczba stypendystów programu „Mosty” w roku szkolnym 2025/2026 – 31 osób
• Łączna kwota wsparcia przeznaczona na stypendia Caritas w roku szkolnym 2025/2026 – 1 845 000 zł
• Od początku działania programów stypendialnych wsparcie otrzymało 16 029 dzieci
• Na wsparcie w ramach programów stypendialnych, od początku ich działania, Caritas przeznaczyła prawie 25 mln zł.