Dzieci i rodziny na Ukrainie każdego dnia mierzą się z bezprecedensowymi wyzwaniami wynikającymi z trwającego konfliktu zbrojnego. Wojna odcisnęła głębokie piętno na ich dobrostanie psychicznym. Odpowiedzią na tę krytyczną sytuację był drugi moduł projektu realizowanego ze środków Ministerstwa Spraw Zagranicznych w ramach programu Polska Pomoc. Przedstawiamy szczegółowe sprawozdanie z działań prowadzonych w 2025 roku przez Caritas Polska we współpracy z Caritas-Spes Ukraina.

Projekt pod nazwą „Poprawa jakości i dostępu do opieki psychologicznej dla dzieci i ich rodzin w Centrach Pomocy Rodzinie w Charkowie, Odessie, Żytomierzu i Winnicy w Ukrainie” trwał od stycznia do grudnia 2025 r. Jego głównym celem było polepszenie kondycji psychicznej osób dotkniętych wojną poprzez zwiększenie dostępu do profesjonalnych usług: od wsparcia indywidualnego i grupowego, przez pomoc psychospołeczną, aż po specjalistyczną opiekę psychiatryczną.

Centra Pomocy Rodzinie – bezpieczna przystań w czterech miastach

Działania skoncentrowano w czterech Centrach Pomocy Rodzinie (CPR): w Żytomierzu, Winnicy, Charkowie i Odessie. Placówki te, utworzone i wyposażone w 2024 roku, w ramach drugiego modułu projektu zostały poddane niezbędnym naprawom i doposażeniu. Zakupiono m.in. grzejniki i baterie przenośne, co było kluczowe dla utrzymania ogrzewania i zasilania w trudnym okresie zimowym.

Fundamentem działania CPR była profesjonalna kadra. W każdej placówce zatrudniono zespół składający się z kierownika, specjalisty ds. MEAL, asystenta administracyjno-finansowego, specjalisty ds. prawnych oraz szerokiego grona ekspertów od zdrowia psychicznego: psychologów dziecięcych, psychologów dla dorosłych oraz pedagogów i pracowników socjalnych. Nowością w tym roku było wprowadzenie stanowiska specjalisty ds. wsparcia środowiskowego, co znacząco rozszerzyło możliwości pomocy całym rodzinom.

Skala pomocy: tysiące usług, tysiące historii

Projekt zakończył się sukcesem, osiągając, a w wielu miejscach przekraczając zakładane wskaźniki. Łącznie w ramach projektu zrealizowano 9451 usług dla 6804 osób (co stanowi ponad czterokrotność zakładanej liczby beneficjentów).

Struktura udzielonego wsparcia w liczbach:

  • Usługi indywidualne: Zrealizowano ich 4084 (43% ogółu), w tym:
    • 2297 usług wsparcia psychologicznego i pedagogicznego (24%),
    • 500 usług terapii mowy i logopedii (5%),
    • 1287 usług wsparcia case managera.
  • Usługi grupowe: Zrealizowano ich 5367 (57% ogółu), w tym:
    • 1704 sesje wsparcia grupowego psychologicznego (18%),
    • 106 grupowych usług terapii mowy i logopedii (1%),
    • 3557 grupowych usług wsparcia psychospołecznego i pedagogicznego (38%).

Ważnym aspektem metodologicznym jest fakt, że w przypadku działań grupowych liczba usług liczona jest jako 1 sesja, niezależnie od liczby uczestników, co podkreśla ogromną skalę faktycznych oddziaływań.

 

Profil beneficjentów – do kogo trafiła pomoc?

Wsparcie trafiło do osób najbardziej potrzebujących w czterech lokalizacjach: Odessa (1989 osób), Charków (1971 osób), Żytomierz (1486 osób) oraz Winnica (1358 osób).

Szczegółowa analiza demograficzna beneficjentów:

  • Kobiety (70% – 4796 osób): w tym 2168 dziewczynek poniżej 18. roku życia, 2244 kobiety w wieku 18-59 lat oraz 384 seniorki (60+).
  • Mężczyźni (30% – 2008 osób): w tym 1700 chłopców poniżej 18. roku życia, 209 mężczyzn w wieku 18-59 lat i 99 seniorów (60+).
  • Osoby z niepełnosprawnościami: Wsparciem objęto 423 osoby posiadające orzeczenie o niepełnosprawności (238 dzieci i 185 dorosłych), co stanowi 6,2% ogółu.

Podczas rejestracji analizowano również kryteria wrażliwości. Statystyki pokazują, że aż 65,8% rodzin (4408) spełnia co najmniej jedno kryterium trudnej sytuacji życiowej. Średnio na jedną rodzinę przypada 1,9 kryterium.

Najczęstsze z nich to:

  • osoby wewnętrznie przesiedlone – 2088 rodzin (32,6%),
  • rodziny z osobami starszymi – 1651 (25,8%),
  • rodziny wielodzietne – 736 (11,5%),
  • rodziny o niskich dochodach – 675 (10,5%),
  • samotni rodzice – 661 (10,3%),
  • obecność osoby dorosłej z niepełnosprawnością – 648 (10,1%).

Pomoc trafiła także do rodzin składających się wyłącznie z seniorów (512), kobiet w ciąży i matek z małymi dziećmi (484), osób przewlekle chorych (448) oraz rodzin wychowujących dzieci z niepełnosprawnościami (305) lub specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (206).

Dzieci w centrum uwagi

Większość dorosłych uczestników stanowiły kobiety (matki i babcie), jednak sercem projektu była praca z dziećmi. Codziennie w CPR odbywały się warsztaty psychoedukacyjne, arteterapia (muzyka, taniec, malarstwo, rzeźba), nauka angielskiego oraz Trening Umiejętności Społecznych (TUS). Dla dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SPE) stosowano zajęcia dostosowane indywidualnie.

Stała obecność specjalistów pozwoliła zbudować zaufanie, dzięki czemu dzieci mogły korzystać z konsultacji dotyczących adaptacji w nowej szkole, relacji z rodzeństwem czy traum wojennych. Jeden z rodziców w ankiecie napisał: „Dzieci zawsze wracają do domu z pozytywnymi emocjami, nową wiedzą i ciepłymi wrażeniami. Atmosfera, którą tworzą pracownicy, jest bardzo przyjazna i wspierająca. Dziękujemy za państwa pracę, cierpliwość i miłość”.

Wsparcie systemowe dla rodziców i rodzin

Nowością i sukcesem drugiego modułu było rozbudowane wsparcie dla rodziców. Dzięki zatrudnieniu dodatkowych trenerów zorganizowano 510 godzin warsztatów i grup wsparcia, z których skorzystało 320 rodziców i opiekunów. Spotkania odbywały się w formie grup zamkniętych, półotwartych i otwartych. Poruszano tematy takie jak: pozytywne wychowanie, zarządzanie emocjami, wsparcie nastolatków czy radzenie sobie z żałobą.

Projekt zakładał także wsparcie systemowe i środowiskowe dla całych rodzin. Dzięki zaangażowaniu specjalistów ds. wsparcia środowiskowego, pomocą objęto aż 910 rodzin (przy planowanych 160), co pokazuje ogromną skalę potrzeb w tym obszarze.

System przekierowań i pomoc specjalistyczna

Ważnym elementem projektu było stworzenie mapy usług dostępnych lokalnie i systemu referencyjnego. Case managerowie kierowali beneficjentów do odpowiednich placówek medycznych i terapeutycznych.

  • Z systemu przekierowań skorzystało łącznie 1061 osób (planowano 120).
  • 208 osób otrzymało bezpośrednie wsparcie finansowe. Pokryto koszty wizyt lekarskich, badań diagnostycznych, zakupu leków, rehabilitacji (np. neurologicznej, integracji sensorycznej) oraz dojazdów do innych miast.
  • Dodatkowo 853 osoby skorzystały z informacji w ramach mapowania usług.

Rozwój kadr: szkolenia i superwizja

Jakość świadczonej pomocy gwarantował cykl szkoleń dla personelu. Przeszkolono 43 specjalistów, realizując łącznie 96 godzin warsztatów w trzech obszarach:

  1. Praca socjalna z wykorzystaniem metod terapii środowiskowej (56 h).
  2. Przeciwdziałanie przemocy domowej i ochrona dzieci (24 h).
  3. Trening Umiejętności Społecznych dla dzieci (16 h).

Pracownicy objęci byli również 62 godzinami superwizji (indywidualnej i grupowej), co przeciwdziałało wypaleniu zawodowemu i retraumatyzacji. W ankietach 100% uczestników potwierdziło przydatność zdobytej wiedzy, a 96% zadeklarowało jej wzrost.

Efekty i ewaluacja

Ewaluacja końcowa projektu potwierdza jego wysoką skuteczność.

  • 96% beneficjentów doświadczyło polepszenia dobrostanu psychicznego (zakładano 80%).
  • W badaniu satysfakcji 85% respondentów oceniło usługi jako „bardzo zadowalające”, a 14% jako „zadowalające”.
  • 95% osób uznało lokalizację CPR za dogodną.

Beneficjenci wskazywali także na obszary do rozwoju: potrzebę większej liczby zajęć dla nastolatków, zajęć ruchowych oraz kontynuacji działań w okresie wakacyjnym.

Głosy beneficjentów najlepiej podsumowują sens projektu: „W tak trudnych czasach my, rodzice, staramy się z całych sił chronić dzieci przed problemami i zapewnić im szczęśliwe dzieciństwo, a z waszą pomocą jest to łatwiejsze” – czytamy w jednej z ankiet z Charkowa.

Projekt był współfinansowany w ramach polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, realizowany przez Caritas Polska we współpracy z Caritas-Spes Ukraina.