29 września obchodzimy Międzynarodowy Dzień Świadomości Strat i Marnowania Żywności. Dla Caritas, która realizując program Spiżarnia Caritas ratuje żywność przed zmarnowaniem, to okazja, by mówić o odpowiedzialności za środowisko i tych, którzy mają najmniej.

Liczby są przerażające – na świecie aż 1,3 mld ton żywności zdatnej do spożycia trafia na śmietnik. To jedna trzecia żywności wyprodukowanej, która pozwoliłaby nakarmić aż 2 mld osób, likwidując w ten sposób problem braku bezpieczeństwa żywnościowego. Tylko w naszym kraju rocznie marnuje się niemal 5 mln ton żywności. To tak, jakby każdy z nas wyrzucał 126 kg pieczywa, wędlin, warzyw i innych produktów spożywczych.

Ratowanie i pomaganie, czyli jak działa Spiżarnia Caritas

Program Spiżarnia Caritas realizowany jest przez Caritas diecezjalne we współpracy z dystrybutorami żywności od 2017 roku. Polega on na odbieraniu z hurtowni i sklepów wycofywanych ze sprzedaży pełnowartościowych produktów spożywczych z krótkim terminem przydatności do spożycia i przekazywaniu jej potrzebującym. W ten sposób do 2025 roku uratowano i przekazano podopiecznym Caritas ponad 45 tys. ton żywności o wartości ok. 575 mln zł. Tylko w roku 2025 pracownicy i wolontariusze Caritas odebrali i przekazali potrzebującym 6 tys. ton produktów spożywczych – m.in. warzyw, mięsa, pieczywa, mrożonek. Zwykle na odbiór i przekazanie żywności mają oni tylko dobę. To trudne zadanie wymagające stałego zaangażowania wielu osób (w tym 1500 wolontariuszy), odpowiedniego zaplecza, a także sprawnego działania. Odebraną żywność należy bowiem w ciągu jednego dnia przewieźć, posortować i przekazać jadłodajniom i innym placówkom przygotowującym posiłki.

Pomoc, która napełnia życie

Możliwości Caritas, a przede wszystkim doświadczenie w niesieniu pomocy gwarantują, że podejmowane działania są skuteczne i skierowane do tych, którzy najbardziej ich potrzebują.

„Proszę sobie wyobrazić, że mój wybór to często ten między bólem głowy a głodem. Bo jeśli kupię leki, nie wystarczy na chleb” – opowiada ze smutkiem pani Irena, która ma 96 lat i mieszka samotnie. Niska emerytura pozwala jej na zakup jedynie najtańszych produktów. Kiedy wolontariuszka Caritas odwiedziła ją z paczką pełną produktów spożywczych, pani Irena zrobiła herbatę i z przyjemnością chwilę porozmawiała. „Ta paczka nie tylko napełnia mój talerz, ale też… moje życie. Jest radością, że ktoś o mnie pamięta” – podkreśla. Takich historii są tysiące.

Jadłodajnie Caritas zapraszają głodnych

Każdego roku w jadłodajniach Caritas nieodpłatnie wydawanych jest kilka milionów ciepłych posiłków. Korzysta z nich codziennie kilkanaście tysięcy osób. Dodatkowo każdego dnia około 1,5 tys. osób otrzymuje paczki z żywnością. Obecnie w całej Polsce funkcjonuje ponad 70 jadłodajni Caritas. Codziennie z każdej jadłodajni korzysta średnio od 100 do 350 osób, a z dużych jadłodajni – nawet 700 osób. Możliwość otrzymania ciepłego posiłku jest niezwykle istotna w okresie zimowym. Jest to często pomoc ratująca życie. Do jadłodajni przychodzą bowiem osoby bezdomne, będące w trudnej sytuacji materialnej, schorowane, bezrobotne i bezradne. Po darmowe posiłki w ostatnich latach coraz częściej zgłaszają się też seniorzy egzystujący na granicy biedy. Jadłodajnie to ostoja ludzi głodnych – dosłownie i w przenośni.

Bez edukacji nie ma zmiany

Jak wynika za badań, za większość zmarnowanej żywności, bo aż za 60%, odpowiadają gospodarstwa domowe. Tego problemu nie rozwiąże sama redystrybucja, dlatego istotnym elementem działalności Caritas jest edukacja. Do marnowania żywności przyznają się bowiem często ludzie młodzi – między 18 a 34 rokiem życia – oraz ci, którzy nie planują posiłków, kupują za dużo i w sposób nieprzemyślany lub nie rozumieją informacji na etykietach mówiących o przydatności do spożycia (różnica między „najlepiej spożyć przed…” a „należy spożyć do…”).

Caritas prowadzi działania edukacyjne i warsztaty dotyczące m.in. planowania zakupów, gospodarowania domowym budżetem, przechowywania żywności oraz przygotowywania posiłków z tego, co już jest w domu. Takie działania odbywają się m.in. w ramach programu FEPŻ (Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową) i są kierowane bezpośrednio do osób korzystających z pomocy żywnościowej. Ważne jest również to, że edukacja prowadzona przez Caritas nie ogranicza się do jednorazowych kampanii. Organizacja wykorzystuje różne miejsca i formy swojej codziennej działalności – m.in. świetlice, spotkania z seniorami, warsztaty dla osób korzystających z pomocy żywnościowej czy działania towarzyszące FEPŻ.

Nie wystarczy powiedzieć „nie marnuj jedzenia”. Trzeba pokazać, jak planować zakupy, jak prawidłowo przechowywać produkty, jak wykorzystać resztki czy jak rozumieć informacje dotyczące terminów przydatności – mówi Renata Pruszkowska, koordynator ds. organizacji działań edukacyjnych w Caritas Polska.

Celem Caritas jest więc nie tylko ratowanie żywności, która mogłaby zostać zmarnowana, ale również budowanie świadomości, że żywność ma swoją wartość – nie tylko ekonomiczną. Najlepszym rozwiązaniem jest takie działanie, które z jednej strony pozwala przekazać nadwyżki osobom potrzebującym, a z drugiej uczy, jak w przyszłości tych nadwyżek i strat generować mniej.

Konferencja „Nie marnuj żywności – żywność to wartość”

Włączając się w dyskusję nad problemami, do rozważania których skłania Międzynarodowy Dzień Świadomości Strat i Marnowania Żywności, 29 września br. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zorganizowało konferencję „Nie marnuj żywności – żywność to wartość”. Jednym z tematów była redukcja odpadów żywnościowych do roku 2030. Skłonił on do rozmowy, czy drogą do celu może być rewolucja w łańcuchu dostaw i uświadomienie roli, jaką w ograniczaniu powstawania odpadów może odegrać przetwórstwo, handel i gastronomia. Dyskutowano także o narzędziach i rozwiązaniach ułatwiających ratowanie żywności.

Dobrymi praktykami wymienili się przedstawiciele organizacji na co dzień ratujących żywność i przekazujących ją potrzebującym (jak Caritas), przedstawiciele sieci handlowych oraz różnych lokalnych inicjatyw i organizacji pozarządowych. W konferencji wzięli udział m.in. przedstawiciele Caritas Polska.

Ty też możesz pomóc

Program Spiżarnia Caritas to wspólne dzieło – firm, wolontariuszy, darczyńców i lokalnych wspólnot. Każdy może się włączyć:

• firmy spożywcze – poprzez regularne przekazywanie produktów z krótkim terminem przydatności, błędnym oznakowaniem lub uszkodzonym opakowaniem,
• wolontariusze – pomagając w transporcie, sortowaniu i dystrybucji żywności, wykonując mrówczą pracę,
• darczyńcy – wspierając funkcjonowanie jadłodajni i działania logistyczne.

Więcej o pomocy żywnościowej Caritas