W Łbiskach pod Warszawą, w ramach projektu „Czas na Młodzież” realizowanego przez Caritas Polska, powstaje ogród sensoryczny. Jest tak zaprojektowany, aby oddziaływał na wszystkie zmysły: wzrok, słuch, węch, dotyk a nawet smak.  W jego tworzenie są zaangażowani uczniowie Zespołu Szkół Specjalnych w Łbiskach, nauczycielki oraz lokalna społeczność.

Takie ogrody bardzo często pełnią funkcję terapeutyczną, a korzystający z nich to na przykład osoby z zaburzeniami psychofizycznymi. Ogród w Łbiskach tworzą w znacznej mierze osoby z niepełnosprawnością intelektualną. Dokonują zakupów, projektują, wykonują elementy dekoracyjne i użytkowe, planują ceremonię otwarcia i strategię promocyjną. Wiosną będą czyścić teren, siać, grabić i piłować. Pracują przy wsparciu przyjaciół oraz trzech nauczycielek, które w projekcie „Czas na Młodzież 2019” pełnią funkcje coachów.

Twórcza terapia

Uczestników i uczestniczek projektu jest w Łbiskach siedemdziesięcioro dwoje. Tylko dziesięcioro z nich nie ma niepełnosprawności intelektualnej, stopień niepełnosprawności pozostałych jest bardzo zróżnicowany. Są osoby z niepełnosprawnością w stopniu lekkim (mogą podejmować decyzje, pomagać w tworzeniu koncepcji, wykonywać pracę twórczą) i takie, dla których tworzenie ogrodu ma wymiar przede wszystkim terapeutyczny – realizowany choćby poprzez naukę robienia zakupów. Funkcję terapeutyczną mają właściwie wszystkie czynności związane z przygotowaniem ogrodu, także takie jak wybór sprzętu i robienie zakupów przez Internet.

– Dla nich to wielka frajda. Wcześniej raczej nie mieli możliwości uczestniczenia w podejmowaniu takich decyzji. Robią rozeznanie, uzupełniają wirtualne koszyki, biorą pod uwagę czynniki takie jak cena, jakość, dostępność, ekologiczne pochodzenie oraz wygląd produktu. Spierają się, nawiązują się dyskusje – mówi o swoich uczniach jedna z nauczycielek. – Są bardzo „wkręceni” w temat, bo wiedzą, że to na nich spoczywa odpowiedzialność za powstanie ogrodu – dodaje.

Pozwolić na zderzenie ze ścianą

Uczestnicy projektu spotykają się również zdalnie. W prace często zaangażowane są także ich rodziny oraz członkowie lokalnej społeczności (Łbiska są niewielką wsią pod Piasecznem) oraz służący radą profesjonaliści, którzy wolontaryjnie zaangażowali się w działania: architekt, ogrodnicy, stolarze.

Na osoby z niepełnosprawnością intelektualną najczęściej patrzy się jak na tych, którzy potrzebują naszego wsparcia, pomocy, wrażliwości, współczucia. Nie ma w tym nic złego. Warto jednak przyjąć nieco inną perspektywę: dać im przestrzeń na pomyłki, rozczarowanie czy na ciężką pracę fizyczną, pozwolić na wykazanie się inicjatywą, udział w wymianie poglądów, a czasami nawet na zderzenie ze ścianą w postaci ograniczonego budżetu, bądź przepisów utrudniających działanie. Wszystko po to, aby pokazać, że osoby z niepełnosprawnością intelektualną nie muszą być wyłącznie adresatami działań, ale mogą być ich pełnoprawnymi twórcami. Sami także mają talenty, zainteresowania, dwie ręce do pracy i chęci. Przy odpowiednim wsparciu niejedno zdołają zrobić niemal samodzielnie.

Razem łatwiej

I jeszcze jedno: w projekcie młodzież uczy się tego, że w zespole tkwi wielka siła. Uczestnicy pracują w czteroosobowych grupach, z których każda bierze odpowiedzialność za inny element ogrodu. Jedni budują pergole, inni stawiają domki dla owadów, kolejni zajmują się pracą wykończeniową. W tej chwili w Łbiskach realizowanych jest osiemnaście projektów społecznych składających się na Ogród Zmysłów, który latami będzie służył społeczności szkoły oraz wszystkim, którzy będą chcieli z niego skorzystać. Każdy chętny będzie mógł pokonać specjalną ścieżkę stworzoną z materiałów o różnej strukturze (ścieżka będzie dostępna także dla osób poruszających się na wózkach, które będą ją eksplorować za pomocą dłoni), porównać ze sobą zapachy poszczególnych ziół i kwiatów, posłuchać dźwięków instrumentów czy skorzystać z polowej kuchni.

Uczestnicy czują się sprawczy, potrzebni i profesjonalni. A my mamy zaszczyt i ogromną przyjemność stwarzać im do tego przestrzeń. Nie możemy się doczekać owoców.

Marta Klimczak

Projekt „Czas na Młodzież 2019” ma na celu podniesienie kompetencji społecznych osób w wieku 15–29 lat na terenie całej Polski. Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej, partnerem wiodącym jest gdańskie stowarzyszenie Morena.